Ana Sayfa Edebiyat Türk Edebiyatında İlkler

Türk Edebiyatında İlkler

16911
0

TÜRK EDEBİYATINDA İLKLER

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

  • İlk Türk destanı: Yaradılış Destanı (Altay – Yakut Türkleri)                              www.edebiyatvedil.net
  • İlk alfabemiz: Göktürk alfabesi
  • İlk yazılı metinler – Türk adının geçtiği ilk Türkçe metinler: Göktürk Yazıtları – Orhun Kitâbeleri (Yazıtları ilk kez okuyup çözümleyen kişi Danimarkalı Türkolog W. Thomsen’dir.)
  • İlk Türk yazarı: Yollug Tigin
  • İlk Türk şairi: Aprınçur Tigin

İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı

  • Dünyanın en uzun ve İslamiyet etkisindeki ilk Türk destanı: Manas Destanı (Kırgız Türkleri)
  • İlk Türkçe yazılan kitap: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hâcip)
  • İlk siyasetname: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hâcip)
  • Mesnevi biçiminde yazılmış ilk eser: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hâcip)
  • Aruz ölçüsüyle yazılmış ilk eser: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hâcip)
  • İlk sözlük: Divan-ı Lügati’t Türk (Kaşgarlı Mahmut)
  • Tekke şiirinin öncüsü: Ahmet Yesevî
  • Din dışı şiir yazan ilk divan şairimiz: Hoca Dehhanî
  • İlk anı kitabı: Bâbürnâme (Bâbürşah)
  • İlk bibliyografya: Keşfü’z Zünûn (Kâtip Çelebi)
  • İlk seyahatnâme: Mir’atü’l Memâlik (Seydi Ali Reis)
  • İlk tezkire: Mecâlisü’n Nefâis (Ali Şir Nevâî)
  • Anadolu sahasında yazılan ilk tezkire: Heşt Behişt (Sehî Bey)
  • İlk hamse yazarı: Ali Şir Nevâî
  • Süslü nesrin ilk temsilcisi: Sinan Paşa
  • Şarkı nazım biçiminin edebiyatımızdaki ilk temsilcisi: Nedim

Batı Etkisindeki Türk Edebiyatı

Tanzimat Dönemi

    • Yazılan ilk yerli tiyatro eseri: Şâir Evlenmesi (Şinâsi)
    • İlk noktalama işaretleri: Şinâsi
    • İlk atasözleri kitabı: Durûb-u Emsâl-i Osmâniye (Şinâsi)                                   www.edebiyatvedil.net
    • İlk makale: Tercümân-ı Ahvâl Mukaddimesi (Şinâsi)
    • İlk şiir çevirileri: Tercüme-i Manzûme (Şinâsi)
    • İlk özel gazete: Tercümân-ı Ahvâl (Şinâsi, Âgâh Efendi / 1860)
    • Sahnelenen ilk tiyatro eseri: Vatan yahut Silistre (Nâmık Kemal)
    • İlk Türkçe resmî gazete: Takvîm-i Vakâyî (1831)
    • İlk yarı resmî gazete: Cerîde-i Havâdis (Devletin teşvik ve yardımlarıyla İngiliz William Churchill tarafından  1840’ta çıkarılmıştır.)
    • İlk çeviri roman: Tercüme-i Telemak (Yusuf Kâmil Paşa – Fransız yazar Fenelon’dan)
    • İlk yerli roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (Şemseddin Sâmi)
    • İlk köy romanı: Karabibik (Nâbizâde Nâzım)
    • İlk edebi roman: İntibah ([Yahut Sergüzeşt-i Ali Bey] Nâmık Kemal)
    • İlk tarihi roman: Cezmi (Nâmık Kemal)
    • İlk realist roman: Araba Sevdası (Recâizâde Mahmut Ekrem)
    • İlk macera romanı: Hasan Mellah (Ahmet Mithat Efendi)
    • İlk hikâye kitabı: Letâîf-i Rivâyât (Ahmet Mithat Efendi)
    • Batılı anlamda ilk hikâyeler:  Küçük Şeyler (Sâmipaşazâde Sezâi)
    • İlk antoloji: Harâbât (Ziyâ Paşa)
    • İlk röportaj (mülakat): Rüyâ (Ziyâ Paşa)
    • İlk eleştiri eseri: Tahrîb-i Harâbât (Nâmık Kemal,  Ziyâ Paşa’nın  Harâbât adlı eserine karşı)
    • İlk eleştiri yazısı: Lîsân-ı Osmânî’nin Edebiyâtı Hakkında Bâzı Mülâhazât-ı Şâmildir (Nâmık Kemal)
    • Batılı anlamda ilk günlük: Seyahat Jurnali (Direktör Ali Bey)
    • İlk özdeyiş örnekleri: Lehçetü’l Hakâyık (Direktör Ali Bey)
    • İlk dergi örneği: Mecmuâ-yı Fünun (Münif Paşa)
    • İlk mizah dergisi: Diyojen (Teodor Kasap)
    • İlk köy şiiri: Köylü Kızların Şarkısı (Nâbizâde Nâzım)
    • İlk natüralist roman: Zehra (Nâbizâde Nâzım)
    • İlk psikolojik roman denemesi: Zehra (Nâbizâde Nâzım)
    • İlk tezli (bir görüşü savunmak amacıyla yazılan) roman: Zehrâ (Nâbizâde Nâzım)
    • Yanlış batılılaşmayı ilk işleyen roman: Felâtun Bey ve Râkım Efendi (Ahmet Mithat Efendi)
    • İlk uyaksız şiir: Validem (Abdülhak Hâmit Tarhan)
    • İlk pastoral şiir: Sahrâ (Abdülhak Hâmit Tarhan)
    • Aruz ölçüsüyle yazılan ilk manzum tiyatro: Eşber veya Sardanapal (Abdülhak Hâmit Tarhan)
    • Hece ölçüsüyle yazılan ilk manzum tiyatro: Nesteren (Abdulhak Hâmit Tarhan)
    • İlk kadın romancımız: Fatma Aliye Hanım
>




Servet-i Fünun / Fecr-i Âtî Dönemi

  • İlk psikolojik roman: Eylül (Mehmet Rauf)
  • İlk modern roman: Mâi ve Siyah (Hâlit Ziyâ Uşaklıgil)
  • İlk mensur şiirler: Mensur Şiirler (Hâlit Ziyâ Uşaklıgil)
  • İlk çocuk şiirleri: Şermin (Tevfik Fikret)
  • İlk edebî topluluk: Fecr-i Âtî topluluğu
  • İlk edebî beyannâme: Fecr-i Âtî Beyannâmesi
  • İlk fıkra yazarı: Ahmet Râsim

Milli Edebiyat / Cumhuriyet Dönemi

  • Dilde sadeleşmeyi savunan ilk yayın organı: Genç Kalemler                                 www.edebiyatvedil.net
  • Batılı anlayıştaki ilk edebiyat tarihçimiz: Mehmet Fuat Köprülü
  • Epik tiyatronun kurucusu: Haldun Taner
  • İlk otobiyografik roman: Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (Peyâmi Safâ)
  • Gerçek anlamda hikâyede Anadolu’yu ilk kez işleyen yazar: Refik Hâlit Karay
  • Kurtuluş Savaşı’na değinen ilk roman: Yaban (Yâkup Kadri Karaosmanoğlu)
  • Kurtuluş Savaşı’nı direkt işleyen ilk roman: Ateşten Gömlek (Hâlide Edip Adıvar)
  • Nobel Edebiyat Ödülünü alan ilk Türk: Orhan Pamuk

DÜNYA EDEBİYATINDA İLKLER

  • Dünyanın en eski destanı: Gılgamış Destanı (Sümerler)
  • Komedi türünün ilk büyük ustası: Aristofanes
  • Trajedi türünün ilk büyük ustası: Aisyklos
  • Deneme türünün kurucusu: Montaigne
  • Dünya edebiyatındaki ilk roman denemesi: Gargantua (Rebelais)
  • Dünya edebiyatındaki ilk modern roman: Don Kişot (Miguel de Cervantes)
  • Dünya edebiyatındaki ilk realist roman:  Madame Bovary  (Gustave Flaubert)
  • Dünya edebiyatındaki ilk hikaye: Decameron (Bocaccio)

www.edebiyatvedil.net

CEVAPLA

Please enter your comment!
Please enter your name here